افزایش قیمت کالاهای مصرفی، به‌ویژه مواد غذایی، یکی از عواملی است که مستقیما بر هزینه‌های روزمره خانوار اثر می‌گذارد. در شرایطی که بر اساس آمار مرکز آمار ایران، تورم نقطه‌به‌نقطه کشور در شهریورماه ۱۴۰۵ به ۸۹.۸ درصد و این شاخص در گروه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها و دخانیات به ۱۲۱.۸ درصد رسیده است، هر سیاستی که با هدف کاهش هزینه تامین کالاهای ضروری اجرا می‌شود، علاوه بر میزان کاهش قیمت، از منظر دسترسی مصرف‌کننده، استمرار عرضه و منابع مالی تامین آن نیز قابل بررسی است.

در چنین فضایی، شهرداری تهران از طرحی با عنوان «تورم صفر» رونمایی کرده است؛ طرحی که قرار است قیمت ۱۲ قلم کالای اساسی را به مدت شش ماه تثبیت کند. بر اساس اعلام شهردار تهران در هفتم مهرماه، این اقلام  شامل برنج، گوشت، ماکارونی، سویا، خرما، روغن، شکر و چهار نوع حبوبات ــ عدس، نخود، لپه و لوبیاهای قرمز و چیتی ـ است و این کالاها از طریق میادین میوه و تره‌بار، فروشگاه‌های شهروند و سامانه شهرزاد عرضه می‌شوند.

طبق اعلام اولیه شهرداری، قیمت روغن و شکر در نرخ مصوب زمان آغاز طرح ثابت می‌ماند و سایر اقلام نیز در شروع طرح باید با قیمت‌هایی پایین‌تر از نرخ بازار عرضه شوند. میزان این اختلاف، بسته به کالا، بین پنج تا ۵۰ درصد اعلام شده است. شهرداری همچنین از برنامه افزودن اقلامی مانند مرغ، پنیر و رب گوجه‌فرنگی به سبد طرح خبر داد.

با این حال، تثبیت قیمت چند کالای منتخب با صفرشدن نرخ تورم در کل اقتصاد تفاوت دارد. این طرح در صورت اجرای کامل می‌تواند هزینه خرید اقلام مشمول را برای مصرف‌کننده محدود کند، اما به‌تنهایی به معنای مهار افزایش قیمت سایر کالاها و خدمات یا کاهش تورم عمومی نیست. از همین رو، بررسی آن فقط به فهرست اقلام و قیمت‌های اعلام‌شده محدود نمی‌شود؛ نحوه تامین کالا، استمرار موجودی، میزان دسترسی خانوارها و سازوکار اجرای محدودیت‌های خرید نیز اهمیت دارد.

برای بررسی وضعیت اجرای طرح در سطح عرضه، به یکی از فروشگاه‌های شهروند در غرب مراجعه کردیم. در ورودی فروشگاه، نشانه‌های طرح دیده می‌شد؛ اما بخش اختصاص‌یافته به آن هنگام مراجعه بسته بود. یکی از مسئولان فروشگاه در پاسخ به پرسش درباره شیوه خرید توضیح داد که در این شعبه، فروش کالاهای مشمول طرح فعلا از طریق سفارش اینترنتی انجام می‌شود.  

64021583

یکی از موضوعات قابل بررسی، تفاوت قیمت کالاهای مشمول طرح با قیمت کالاهای مشابه در فروشگاه است. مسوول یکی دیگر از فروشگاه‌های شهروند معتقد بود: قیمت بسیاری از کالاهای شهروند به دلیل کاهش سود بازرگانی، فاصله زیادی با قیمت‌های طرح ندارد. با این حال، در مقایسه‌ای که هنگام مراجعه انجام شد، میان برخی کالاهایی که از سوی او مشابه معرفی شده بودند، اختلافی حدود ۵۵ هزار تومان مشاهده شد.  

ابهام دیگر به اطلاعات قابل مشاهده در سامانه شهرزاد مربوط است. وقتی انتخاب کالا به سفارش اینترنتی وابسته باشد، مشخص‌بودن برند، وزن، قیمت نهایی و موجودی هر کالا اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. اگر مصرف‌کننده نتواند پیش از ثبت سفارش مشخصات دقیق کالای دریافتی را تشخیص دهد، امکان انتخاب آگاهانه و مقایسه قیمت‌ها محدود می‌شود. چیزی که هنوز در بستر شهرزاد برای آن فکری نشده.

از سوی دیگر، عرضه‌نشدن کالا از جمله گوشت منجمد با قیمت اعلام‌شده در سامانه (زمان مراجعه ۲۰ مهر) در برخی از زمان‌های مراجعه، این پرسش را مطرح می‌کند که مسئولیت تامین و عرضه کالاهای مشمول چگونه تقسیم شده و در صورت نیاز به کالای مذکور آیا موجودی کالا در زمان مشخصی درج خواهد شد؟  

موضوع دیگر، اعمال‌نشدن محدودیت‌های اعلام‌شده برای خرید هر نفر در سامانه شهرزاد در حال حاضر است. با وجود آنکه در توضیحات اولیه طرح، برای خرید برخی کالاها سهمیه مشخصی به ازای هر نفر در ماه اعلام شد (برنج، ۲ کیلوگرم، گوشت ۲ کیلوگرم، سویا  ۲ کیلوگرم، روغن ۱ کیلو و ۳۰۰ گرم و حبوبات ۴ کیلوگرم)،  هنگام بررسی سامانه در تاریخ ۲۷ مهر ۱۴۰۵ این محدودیت‌ها هنوز اعمال نشده بود. این مسئله این پرسش را ایجاد می‌کند که سازوکار کنترل سهمیه‌ها چه زمانی و به چه شکل فعال خواهد شد و تا پیش از آن، چگونه از رعایت سهمیه‌های تعیین‌شده اطمینان حاصل می‌شود؟

گفتنی است؛ طرح «تورم صفر» با وعده تثبیت قیمت تعدادی از کالاهای اساسی آغاز شده است؛ با این حال، ارزیابی نتیجه آن به اعلام قیمت‌ها محدود نمی‌شود. برای روشن‌شدن ابعاد مختلف اجرای طرح،  پاسخ مسئولان شهرداری تهران، سازمان میادین میوه و تره‌بار و فروشگاه‌های شهروند درباره نحوه تداوم تامین کالا، امکان دسترسی در مراکز معرفی‌شده، شفافیت اطلاعات سفارش اینترنتی و انتشار آمار قابل سنجش از میزان فروش و استقبال شهروندان، از جمله شاخص‌هایی است که می‌تواند در ادامه، تصویر دقیق‌تری از وضعیت اجرای طرح را ارائه دهد.

 

طرح تورم صفر