سکوت مجازی در جنگ
آیا قطع اینترنت واقعا برای کشور امنتر است؟
محدودیت بر اینترنت در بحرانها ابزاری سخت اما گاهی ضروری برای حفظ امنیت ملی محسوب میشود. با این حال این اقدام پیامدهای قابلتوجهی مانند اختلال در ارتباطات و آسیب به کسب و کارهای آنلاین نیز به همراه دارد.
به اعتقاد کارشناسان از منظر امنیت سایبری نیز قطع گسترده اینترنت لزوما همه تهدیدها را از بین نمیبرد و حتی ممکن است راه نفوذ هکرهای عمومی و مبتدی را به زیرساختهای کشور فراهم کند.
به گزارش پارس نیوز، آن طور که برخی از کارشناسان میگویند جنگ از میدان نبرد به زندگی روزمره مردم منتقل شده است. حملات سایبری میتواند برق، آب، بانکها و بیمارستانها و رسانهها را مختل کند. در این میان هر طرف تلاش میکنند افکار عمومی جهان را به نفع خود تغییر دهند چراکه جنگ اطلاعاتی میتواند کشورها را به دخالت بیشتر در جنگهای دیگر سوق دهد. از سوی دیگر سرعت انتشار خشونت بالا می رود و تصاویر دلخراش میتواند خشم عمومی را بالا ببرد و دولتها را مجبور به واکنش کند و به تشدید تنشها دامن بزند.
بر اساس گزارشهای موجود در برخی منابع فارسی کشورهایی چون اوکراین، ارمنستان، روسیه، هند، ترکیه از جمله کشورهایی بودند که در زمان جنگ دسترسی به اینترنت را محدود کردند.
آن طور که در این گزارشها آمده است روسیه از ماه مه ۲۰۲۵ شروع به قطع اینترنت موبایل در مناطق مختلف این کشور به دلیل تهدید حملات پهپادی از سوی اوکراین کرده است. همچنین در ایالتهای مختلف هند نیز دسترسی به اینترنت در برهههای خاص محدود شده است.
در سال۲۰۱۹، همزمان با لغو خودمختاری کشمیر، اینترنت این منطقه برای ماهها بهطور کامل قطع شد و مقامها این اقدام را برای جلوگیری از تحریک خشونت ضروری دانستند.
همچنین گفته میشود در فرانسه نیز پس از ناآرامیهای سال۲۰۲۳ در حومه پاریس دولت بهطور موقت دسترسی به برخی قابلیتهای شبکههای اجتماعی را محدود کرد. از طرفی دولت ترکیه نیز بارها در زمان بحرانهای امنیتی یا سیاسی به محدودسازی اینترنت و شبکههای اجتماعی متوسل شده است. در سال ۲۰۲۲ در اوکراین نیز اینترنت در برخی مناطق خط مقدم یا مناطق اشغالشده موقتا قطع شد یا به شبکهای محدود و ایمن انتقال یافت.
قطع اینترنت در ذات خود اقدامی برخلاف عدالت ارتباطی است، اما در شرایط خاص جنگی و تهدیدات امنیتی از سوی دشمن خارجی، همان طور که در کشورهای دیگر نیز با آن مواجه شدهاند میتواند در حفظ امنیت ملی، انسجام روانی جامعه و موفقیتهای نظامی نقش داشته باشد، هر چند که باید از سوءاستفاده از این ابزار برای سرکوب داخلی پرهیز شود.
کشور ما نیز در این روزها شاهد اعمال محدودیت کامل بر اینترنت است، طبق گفته مسوولان مربوطه امنیت موجب شده که دسترسی به فضای مجازی محدود شود هر چند که در این زمینه به دلیل برخی اتفاقات رخ داده از جمله دسترسی برخی افراد این شبهه ایجاد میشود که اگر امنیت به خطر میافتد چرا یک عدهای میتوانند از این قضیه منتفع شوند و این محدودیت به نوعی طبقاتی شده و برای مردم این سوال مطرح میشود که این سطح دسترسی امنیت را به خطر نمیاندازد؟
اما نباید از نظر دور داشت که محدودیت بر اینترنت پیامدهای پنهان و مشکل آفرین دیگری هم دارد که در این هیاهو کمتر مورد توجه قرار گرفته است و آن مرگ تدریجی امنیت سایبری است. در دنیای امروز، امنیت دیجیتال بدون اتصال به اینترنت عملا معنایی ندارد و هر روزی که در خاموشی میگذرد، دستگاهها، اطلاعات و حریم شخصی ما کاربران بیشتر از روز قبل در معرض نفوذ و آسیبهای سایبری قرار میگیرد.
کارشناسان تاکید میکنند محدودیت بر اینترنت فقط به معنی از دسترفتن دسترسی به شبکههای اجتماعی، پیامرسانها یا وبسایتهای خبری نیست بلکه زیرساخت های سازمانها و نهادها، گوشیهای هوشمند، لپتاپها، تبلتها، روترهای خانگی و حتی تلویزیونهای هوشمند، ناگهان در برابر تهدیدهای سایبری کاملا بیدفاع میشوند. بنابراین باید به فکر راه چارهای بود که در عین حالی که بحث امنیت مطرح میشود، در مواقع بحرانی نیز بتوانیم دسترسی به اینترنت بینالمللی را حفظ کرده و نه تنها مردم بلکه کسب و کارهای خرد نیز با مشکل مواجه نشوند.
تحلیلگران بر این عقیدهاند که کشورهای هوشمند، در دل بحران، دسترسی به اطلاعات را افزایش میدهند، نه کاهش. ابزارهای دیجیتال را در خدمت مردم می گذارند، نه برای کنترل آنها. ایران، با تمام ظرفیتهای انسانی و فنی اش، آنطور که باید سازوکارهای مدرن حفاظت غیرنظامی نداشته است. ایجاد اپلیکیشن هشدار، نقشه پناهگاهها، سامانه پیام اضطراری فعال و حفظ اینترنت در زمان جنگ، نه فقط ضروری، بلکه بدیهی است. جنگ شاید ناخواسته باشد، اما آمادگی برای آن کاملا اختیاری است و در نبود آن، فناوری غایب میشود.
در این راستا اینترنت اشیاء میتواند به عنوان یک سپر هوشمند در برابر بحرانهای جنگی عمل کند؛ از هشدار سریع و نجات جان انسانها تا حفظ ارتباطات و مدیریت منابع. هرچند چالشهایی نظیر امنیت، پایداری و هزینه وجود دارد، اما با برنامهریزی دقیق و سرمایهگذاری هدفمند، میتوان آیندهای مقاومتر و ایمنتر در برابر تهدیدات جنگی رقم زد.
در دنیایی که جنگ و بحران ممکن است هر لحظه رخ دهد، فناوریهای هوشمند همچون اینترنت اشیاء، امید تازهای برای نجات جان انسانها و حفظ زیرساختهای حیاتی به ارمغان میآورند، در این برهه باید به سراغ سازوکارهایی برویم که برای حفظ اینترنت در زمان جنگ تدبیری بیندیشیم اصلا باید دید چنین چیزی امکان پذیر است؟ یا فعلا باید در مورد تاثیر قطع اینترنت بینالملل بر امنیت سایبری کشور فکری کنیم؟
به تأکید کارشناسان به ازای هر روز قطعی اینترنت در کشور، آسیبپذیریهای ما نسبت به روز قبل افزایش پیدا میکند و از این جهت، امکان هک شدن زیرساختها نیز روزبهروز بیشتر میشود.
نفوذ آسان هکرها با قطعی اینترنت
در این رابطه علی کیائیفر - متخصص امنیت سایبری - در گفتوگو با ایسنا، گفته است: وقتی اینترنت وصل میشود، طبیعتاً دسترسی هکرهای بینالمللی به زیر ساخت های کشور فراهمتر میشود و میتوان گفت امکان نفوذ به زیرساختهای کشور افزایش پیدا میکند، اما این موضوع عمدتاً مربوط به هکرهای عمومی است؛ هکرهایی که نه فقط به ایران بلکه به همه کشورهای متصل به اینترنت دسترسی دارند.
وی افزود: از طرف دیگر، قطع بودن اینترنت باعث میشود تجهیزات، سامانهها و نرمافزارهای کشور آسیبپذیریهای خود را برطرف نکنند. اصولاً تجهیزاتی که با لایسنس شرکتهای خارجی کار میکنند، در شرایط قطع اینترنت بهروزرسانیهای خود را دریافت نمیکنند و آسیبپذیریها باقی میماند. به عبارت بهتر، به ازای هر روز قطعی اینترنت در کشور، آسیبپذیریهای ما نسبت به روز قبل افزایش پیدا میکند و از این جهت، امکان هک شدن زیرساختها نیز روزبهروز بیشتر میشود.
کیائیفر ادامه داد: ما با پدیده دیگری هم روبهرو هستیم و آن گروههای APT یا هکرهای وابسته به دولتها هستند. تجربه در کشور نشان داده این گروهها برای هک کردن زیرساختهای کشور روی وصل بودن اینترنت حساب نمیکنند؛ یعنی حتی اگر اینترنت کشور قطع باشد، آنها با استفاده از سرورهای زامبی که پیشتر و در زمان اتصال اینترنت در اختیار گرفتهاند، میتوانند به زیرساختهای کشور حمله و عملیات خود را انجام دهند.
این متخصص امنیت سایبری تصریح کرد: به عبارت دیگر، قطع بودن اینترنت شاید راه نفوذ هکرهای عمومی و مبتدی را ببندد و دسترسی آنها را محدود کند، اما از سوی دیگر باعث میشود زیرساختهای کشور در برابر آسیبپذیریها ضعیفتر شوند و در عین حال، راه نفوذ هکرهای حرفهای و بینالمللی وابسته به دولتها همچنان باز بماند و زیرساختهای کشور راحتتر از قبل مورد حمله گروههای APT قرار گیرد.
وی درباره امکان حفظ امنیت سایبری همزمان با اتصال اینترنت بینالملل نیز گفت: وجود امنیت سایبری یک مفهوم نسبی است و نمیتوان گفت با یک اقدام، امنیت صددرصد ایجاد میشود یا از بین میرود. شاید در شرایط اضطراری، قطع اینترنت بتواند امنیت را به صورت نسبی افزایش دهد، اما همانطور که اشاره شد، به ازای هر روز تداوم قطع اینترنت، ناامنی در زیرساختهای کشور روزبهروز بیشتر میشود. در واقع قطع اینترنت برخی تهدیدات را کاهش میدهد، اما همزمان برخی تهدیدات دیگر را افزایش میدهد.
کیائیفر با بیان اینکه از نگاه تخصصی و فنی، تداوم قطعی اینترنت آثار معکوس بر امنیت سایبری دارد، اظهار کرد: با گذشت بیش از دو ماه از قطعی اینترنت، آسیبپذیریهای موجود در زیرساختهای کشور به حدی افزایش پیدا کرده که اکنون حتی مبتدیترین هکرها نیز در صورت دسترسی به زیرساختها میتوانند بهراحتی آنها را هک کنند؛ چراکه آسیبپذیریهای سختافزاری و نرمافزاری در این مدت به وفور افزایش یافته است.
وی خاطرنشان کرد: تجربه نیز نشان داده هکرهای حرفهای بینالمللی برای دسترسی به شبکه داخل کشور، روی اتصال اینترنت هیچ حسابی باز نمیکنند و محاسبات خود را بر این اساس انجام میدهند که اینترنت ممکن است قطع باشد و از طریق راههای جایگزین دسترسی خود را به زیرساختهای کشور حفظ میکنند و در زمان لازم حملات سایبری خود را انجام میدهند.
این متخصص امنیت سایبری ادامه داد: نمونه این موضوع را در حملات و اختلالات رخداده در برخی زیرساختها از جمله برخی بانک ها و صرافی ها که در مقاطع مختلف مشاهده کردیم؛ اتفاقاتی هستند که در زمان قطعی یا محدودیت اینترنت رخ دادهاند.
کیائیفر تأکید کرد: بنابراین این فرضیه که بتوان با قطع اینترنت سطح امنیت را به شکل قابلتوجهی افزایش داد، از منظر تخصصی و فنی فرضیه محکمی نیست و اکنون با گذشت دو ماه از تداوم این وضعیت، شرایط به سمتی رفته که زیرساختهای کشور نسبت به گذشته آسیبپذیرتر شدهاند.
از تمام این موضوعات که بگذریم یکی از مباحثی که این روزها میتوان به آن پرداخت، ایجاد زیرساختهای داخلی و بومیسازی فناوری است که آیا در شرایط اضطراری، شبکههای حیاتی و ارتباطات امن را می توان بدون وابستگی به منابع خارجی مدیریت کرد این سوالی است که حتی پس از جنگ ۱۲ روزه و محدودیت اینترنت در آن روزها نیز با آن مواجه شدیم اما آیا در این فاصله و حتی طی سالهای گذشته اقداماتی در این زمینه صورت گرفته است؟
الگوهای بومی در حوزه ارتباطات قابل تعمیم هستند؟
در همین زمینه چندی پیش احسان چیت ساز - معاون سیاستگذاری و برنامهریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات - در پاسخ به ایسنا گفت: اگر قرار باشد داخلیسازی کامل در برخی حوزهها انجام شود، منابع قابل توجهی نیاز دارد و برآوردها نشان میدهد که با دلار ۱۲۰ هزار تومانی چیزی نزدیک به ۷۰۰ همت منابع لازم خواهد بود.
به گفته معاون وزیر ارتباطات در برخی حوزهها میتوان بومیسازی را ادامه داد، اما در برخی بخشها از نظر اقتصادی پایدار نیست و ممکن است حتی از منظر اقتصادی و امنیتی نیز داخلیسازی کامل به صرفه نباشد.
چیتساز در ادامه با اشاره به برخی مقایسهها با کشور چین گفت: گاهی در میان برخی سیاستگذاران این تصور وجود دارد که میتوان دقیقاً همان مدلی را که در چین اجرا شده در کشور ما نیز پیاده کرد، در حالی که باید توجه داشت چین با جمعیتی حدود یک و نیم میلیارد نفر یک بازار بسیار بزرگ و کامل در اختیار دارد. در چین حدود ۴۵ درصد اقتصاد کشور در حوزه اقتصاد دیجیتال متمرکز شده و سیاستگذار نیز منابع قابل توجهی را برای توسعه زیستبوم داخلی در این حوزه اختصاص داده است. اما در کشور ما بازاری حدود ۹۰ میلیون نفر وجود دارد که با همان مختصات نمیتواند تمام اجزای یک بازار کامل را شکل دهد.
معاون سیاستگذاری و برنامهریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات ادامه داد: در برخی حوزهها برای آنکه تولید یک قطعه یا فناوری از نظر اقتصادی پایدار باشد باید حداقل حدود ۵۰۰ هزار واحد از آن تولید شود، در حالی که در بسیاری از حوزهها ما چنین بازاری در اختیار نداریم که بتوانیم ادعا کنیم همه چیز را به طور کامل داخلیسازی کنیم.
وی همچنین به برخی برداشتهای نادرست درباره زیرساختهای چین اشاره کرد و گفت: گاهی گفته میشود که تمام تجهیزات شبکه در چین کاملاً بومی است، در حالی که این تصور نیز دقیق نیست. من نیز در اپراتورهای مختلف در چین کار و زندگی کردهام و میتوانم با اطمینان بگویم که بخش قابل توجهی از قطعات از وندورهای بینالمللی تامین میشود.
چیتساز افزود: حتی در آنجا نیز فرآیندهای اعتبارسنجی و تایید تجهیزات وجود دارد و استانداردهای مشخصی مانند SLA به صورت شفاف اجرا میشود؛ مسائلی که در بازار ما هنوز به آن شکل توسعه پیدا نکرده است. بنابراین در برخی حوزهها میتوان بومیسازی را ادامه داد، اما در برخی بخشها از نظر اقتصادی پایدار نیست و ممکن است حتی از منظر اقتصادی و امنیتی نیز داخلیسازی کامل به صرفه نباشد.
در نهایت، آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد توجه به پیامدهای بلندمدت تصمیمات مقطعی در حوزه ارتباطات است. هرچند قطع یا محدودسازی اینترنت در شرایط بحرانی میتواند بهعنوان اقدامی کوتاهمدت مورد توجه قرار گیرد، اما ادامهدار شدن آن ممکن است به تضعیف اکوسیستم فناوری، کاهش تبادل دانش و تجربه با جامعه جهانی و در نتیجه افزایش آسیبپذیریهای امنیت سایبری منجر شود. کارشناسان معتقدند امنیت پایدار در فضای سایبری نه از مسیر انزوا، بلکه از طریق تقویت زیرساختها، ارتقای توان فنی، همکاریهای بینالمللی و حفظ دسترسی پایدار و مدیریتشده به شبکه جهانی اینترنت حاصل میشود.
به نقل از ایسنا
ارسال نظر