پایگاه خبری تحلیلی «پارس»- محمدصادق باطنی- تقریر رهبری انقلاب بر جلسه ای با مستندسازان انقلابی که لقبِ منشور مستند انقلاب را به خود گرفت، سند بسیار مهمی است که سنگینی مسئولیت این مستندسازان را دو چندان می کند. از آنجا که چنین متونِ گرانقدری، تا مدتهای مدید منشأ اثر و ارجاع خواهند بود پس بایست در بند بندِ متنِ آن تأمل کرد و فرامتنهای پیرامون آن را بیش از پیش مورد مداقه قرار داد. عبارات زیر نکاتی حاصل از تامل نگارنده در این منشور گرانقدر و ماندگار است:

1- اگر پیام حضرت امام خطاب به هنرمندان، که به منشور هنر انقلاب معروف است را مرور کنیم، می بینیم که امام (ره)در این پیام از هنرمندان می خواهند که رویکرد انقلابی را در پیش بگیرند و از اسلام امریکایی دوری گزینند. تو گویی خاطر امام از اینکه مخاطبانش در مسیر انقلاب قدم گذارده باشند آسوده نیست و این توصیه ها را به آنها می کند تا سمت و سویشان را به مسیر انقلاب هدایت کنند. اما نخستین توصیه رهبری در منشور مستند انقلاب چنین است: «جهت انقلابی را با دقت تمام حفظ کنید!» این یعنی رهبری عزیز، سمت و سوی مستندسازان امروزی را در مسیر انقلاب مشاهده می کنند و تقاضایشان حفظ این مسیر است، نه تلاش برای قرار گرفتن در این مسیر.

2- در موقعیتهای مکرر پیامهای پر از اضطراب و نگرانی را از سوی رهبری انقلاب مشاهده کرده ایم. در این منشور، امید و شور و شعف رهبر انقلاب به طور کامل هویداست و تعابیری همچون: «جوانان عزیز» و «جلسه شیرین» و لحن امیدوارانه رهبری در ادامه نامه موید این مدعاست. این یعنی سینمای مستند توانسته است به دست این جوانان انقلابی در مسیری حرکت کند که ناخدای کشتی انقلاب، رضایتی آکنده از امید و طراوت نسبت به آن حس می کند. باید قدر این جریان روشنگر و پیشرو را دانست و سایر حوزه های هنر را نیز به همین منوال سکانداری نمود.

3- دقت کنیم که کلام رهبری بایست برای ما وسیع کننده مسیر و روشن کننده راه باشد. نه اینکه بخواهیم با تفاسیر تنگ نظرانه از این متن ارزشمند مسیر پیش رو را محدود و تاریک نماییم. کلام رهبری بایست مسیرهای جدیدی برای اندیشیدن به روی ما باز کند، نه اینکه مثل بسیاری از اوقاتِ مواجه ی مان با بیانات رهبری، ذهن ما را در تنگاتنگ کلمات این منشور، محصور نماید.

4- تعبیر دقیق رهبری انقلاب مبنی بر پرهیز از پرداختن به بازی های تکنیکی و کاسته شدن از صفای انقلابیِ کار مطمئنا به معنای افتادن در ورطه مضمون زدگی و فرم گریزی نیست. مطمئنا تعبیر بازی های تکنیکی فاصله ای عمیق دارد با تلاش برای ایجاد تناسب حداکثری میان محتوای جوشیده از فرم و مضمون مدنظر مستندساز. در واقع بازیهای تکنیکی و مضمون زدگی دو روی یک سکه اند که هر دو می توانند صفای انقلابی اثر را دست کاری کنند و چاره در ایجاد تطابق حداکثری میان محتوای اثر و محتوای جوشیده از فرم آن است.

5- تعابیرِ سرافراشته، به کارگیری توأمانِ زبان و عمل برای اثبات مومن انقلابی بودن، ما را به این نکته توجه می دهد که از یک سو، انقلابی بودنِ خود را کتمان و پنهان نکنیم و از سوی دیگر بیان می کند که این، عمل مستندساز است که انقلابی بودنش را اثبات می کند و بایست میان زبان و عملش نسبتی برقرار باشد. نمی شود در زبان، خود را انقلابی بنامی و در میدان عمل تمام تلاشت را بکنی به قیمت زیر پا گذاشتن مبانی انقلاب، در میان معارضان انقلاب جایی هرچند کوچک برای خود دست و پا کنی!

6- سندآوری یکی از مهمترین ارکان فیلم مستند است، تاکید دقیق رهبری بر این رکن جدایی ناپذیر سینمای مستند و تعریف این رکن در بستر جنگ نرم دشمن و اشاره به اسناد گرانقدر چهل ساله انقلاب، بار مسئولیت مستندسازان را در بازگشت به این دریای بی کران اسنادِ متقن دو چندان می کند. از سوی دیگر این نکته، انذاری است بر صاحبان کلیدهای این آرشیوهای مهر و موم شده! اگر درهای آرشیوها و فیلمخانه های کشور(که پیش از این بارها به روی نااهلان گشوده شده است) به روی این مستندسازان و پژوهشگران تاریخ معاصر گشوده شود مطمئنا بیش از پیش می توان بر حقانیت جمهوری اسلامی و کج‌روی و گم‌راهی دشمنانش اهتمام نمود. چه آنکه BBC فقط با گشودن دربهای آرشیوش به روی شبکه من و تو، کاری کرد که بیننده های این شبکه از طریق مستندهای سندنگارانه اش(همچون رضاشاه، از تهران تا قاهره، انقلاب 57 و...) مقادیر قابل توجهی افزایش یابد.

7-  مرز باریک بین سیاه نمایی و انتقاد موضوعی است که مدتهای مدید مورد بحث فیلمسازان و مستندسازان بوده است. از آنجا که ایمان زاینده حرکت است، پس بیان انتقاد و مشکل از سوی جوان مومن انقلابی هم بایست زاینده حرکت و شوق و امیدواری باشد. امری که رهبری عزیز، تیزبینانه به آن اشاره کرده اند و به مستندسازان انقلابی یادآوری کرده اند که بیان بی قاعده مشکلات و نشان ندادن نقاط امیدواری در میان کاستی ها و سختی ها هیچ تمایزی میان مستندساز انقلابی نما و مستندساز سیاه انگار و ناامید ایجاد نمیکند. چه آنکه در پاره ای از مستندهای انقلابی در سالهای اخیر این بن بست و توقف در کنار بیان انتقادات مشهود است.

8- تاکید رهبری بر طنز امری بدیع و جذاب است. بیرون کشیدن طنز از میان فنون متنوع اقناع مخاطب توسط رهبر انقلاب، بیش از هر چیزی یک رهنود حکیمانه است که باری دیگر، تاثیرگذاری این زبان شیرین را یادآوری می کند و به مستندسازان انقلابی توجه می دهد که نسبت به این بیان شیرین اما منتقدانه بیش از این غفلت نورزند.

9- توصیه رهبری عزیز به توجه به رضای خداوند از آن توصیه هایی است که معمولا همچون توصیه های اخلاقی ایشان در سخنرانی هایشان چندان مورد توجه قرار نمی گیرند. اما بد نیست که یکایک مستندسازان انقلابی ناظر به این توصیه مهم نیات و اعمال خود را در سینمای مستند بررسی کنند و ببینند که چقدر از تولیداتشان ناظر به رضایت خداوند بوده و چقدر از آنها ناظر به رشد شخصی، خودنمایی جشنواره ای، اشتغال به بازیهای سیاسی، کسب سود اقتصادی و مواردی از این دست بوده است؛ کافیست هر روز این توصیه مهم از منشور مستند انقلاب را با خودمان مرور کنیم که: «رضای خدا را در کارها در نظر بگیرید و از او کمک بخواهید.»

10- رهبری انقلاب در این نوشتار مدعی نشده اند که هر آنچه پیرامون سینمای مستند بود را در این متن آورده اند. بلکه در ابتدای متن تاکید کرده اند که اینها صرفا نکاتی هستند که آحاد مستندسازان انقلابی شایسته است در یاد خود نگاهشان دارند. پس شایسته است مستندسازان در این چند خط و عبارت بیشتر بیاندیشند و پیرامونش گفتگو کنند تا سایر نکات ناگفته رهبری را از خطی مشی این نوشتار بیرون بکشند و به عرصه عمل مستندسازی وارد نمایند.