« مدام می گفتم بپر بپر. بلیت های آن شش نفر صادر شد. خانمی که بلیت ها را صادر کرد خیلی لفتش داد. گیت امنیتی اول را رد شدند. نگران بودم تا به گیت آخر رسیدند. آنجا اما کارگره خورد. چند جوان انقلابی جلوی گروه را گرفتند و آه از نهادم بلند شد. تلفن که زنگ می خورد مدام می گفتم ای کاش یک نفر گوشی را در آن استودیوی هالیودی بردارد و تایید کند این شش نفر عوامل یک فیلم سینمایی هالیوودی هستند. در نهایت یکی گوشی را برداشت و من خلاص شدم از این مرحله. از این گیت هم رد شدند. آنان که روی صندلی هواپیما نشستند، من مدام روی صندلی جا به جا می شدم. خلبان خیلی طولش داد. بالاخره تیکاف کرد. تصویر
فرودگاه مهر آباد از پنجره هواپیمایی که شش کارمند لانه جاسوسی آمریکا در آن نشسته بودند خیلی زیبا بود. نیم ساعت آخر فیلم ارگو، منِ تسخیر کننده سفارت آمریکا مدام دلم می خواست آن شش نفری که سال ۵۸، بعد از ورود ما به سفارت فرار کردند بتوانند از ایران بیرون بروند. »
« ابراهیم اصغرزاده» این حس خود را سرچشمه گرفته از فضا سازی سازندگان فیلم« ارگو» می داند؛ فیلمی که داستان شش آمریکایی را روایت می کند که در حمله به سفارت آمریکا در تهران توانستند از این سفارتخانه خارج شوند.
فیلمی آمریکایی که جایزه آمریکایی اسکار سال ۲۰۱۲ را هم برد؛ لابد چون منتقدان و تصمیم گیران اسکار در مهد لیبرالیسم دنیا مانند اصغرزاده چپ گرا در ایران فکر می کردند.
اصغرزاده می گوید: در انتخابات ریاست جمهوری یازدهم باید چنان فضا سازی کرد که رقیبان محافظه کار هم دعا کنند نامزد انتخاباتی اصلاح طلبان از تمام گیت های امنیتی رد شود. داخل هواپیما بنشیند، هواپیمایش را هم با هزار سلام و صلوات و دعا بدرقه کنند تا برسد به « پاستور» . دلیل این کار محافظه کاران سنتی را هم توضیح می دهد: « محافظه کاران با تیم دولت تنها شوند کارشان تمام است. »
اصغرزاده می گوید اصلاح طلبان در انتخابات سال ۹۲ از دنده چپ بلند شوند تا چپ برآمده از دنده راست را زمین گیر کنند. این که محافظه کاران سنتی چقدر با اصغرزاده همراه هستند همین « فردا» مشخص می شود؛ تا« امروز» که صدای « بپر بپر» ی بلند نشده است. در ادامه گفتگوی روزنامه بهار با ابراهیم اصغرزاده را می خوانیم:
تسخیر شدید؟
بدجوری!
از دیوارتان بالا رفتند؛ حذف شدید.
شد قضیه « دیدی که گور بهرام گرفت! » تازه دوستان خودزنی هم می کنند؛ یعنی خودشان هم باورشان شده که برای همیشه حذف می شوند. اشخاص شاید حذف شدنی باشند ولی در صد سال گذشته هیچ گاه از قاموس و فرهنگ این ملت، نفس اصلاح طلبی و اصلاح دوستی حذف نشده، تنها از دوره ای به دوره دیگر تغییر فرم و قالب داده؛ پس بعید است حالاحالاها اصلاح طلبی حذف شدنی باشد.
بالاخره حذف شده اید یا نه؟
از صحنه اجرایی و حکومت آری، از عرصه اجتماع و فرهنگ هرگز!
چطور ادعا می کنید اصلاح طلبان از صحنه اجتماعی حذف نشده اند؛ در حالی که به نظر می رسد نه اصلاحات به آن معنا که در سال ۷۶ انجام شد در اولویت مردم است و نه حاکمیت دنبال اصلاحات است. دلیل هر دو هم نوعی تندروی است؛ یعنی سطح مطالبات مردم از پتانسیل اصلاحاتی که از ۷۶ به بعد تند شد گذشته و طرف مقابل هم تندروی اش به حدی رسیده است که اصلاح طلبان را حتی در موقعیت خفیف تر از ۷۶ هم قبول نمی کند. پس اصلاح طلبی به عنوان یک راهکار برای تغییر وضع موجود در موقعیت مطلوبی قرار ندارد.
پس چرا این همه اصلاحات هراسی وجود دارد؟ اگر تابوت اصلاحات بی جنازه است که این همه شیون و زاری ندارد. پرونده سازی و هیاهوی زیاد اتفاقا نشان می دهد اگر اصلاح طلبان کبریت بی خطر هم شده باشند، کار ویژه نهضت سازی را از دست نداده اند. اصلاح طلبان بنابه دلایل درون جناحی یا فشارهای محیطی شاید از رویدادهای سیاسی جا مانده باشند اما همچنان آلترناتیوی برای تغییرات مسالمت آمیز به حساب می آیند. ضعف درونی شان بیشتر از غرور و نزدیک بینی است؛ چیزی که خصیصه روشنفکری است ولی فشار محیطی ناشی از ساختار شبه ایدئولوژیک حاکمیت از یک سو و تزلزل و بی ثباتی طبقه متوسط از سوی دیگر وجود
دارد.
طبقه متوسط شهری به عنوان خاستگاه اجتماعی اصلاح طلبی مثل پاندولی میان دو قطب سنتی و مدرن جامعه در نوسان است. زندگی این ها بیش از دیگر طبقات، به سیاست های دولتی مشروط شده است. خیلی وقت ها هم طبقه متوسط به لاک محافظه کاری فرو می رود. قبلا هم گفته ام، محافظه کاری در خلاء به وجود نمی آید. در همین انقلاب خودمان که انقلابی شهری بود، نیروهای محافظه کار و مخصوصا روحانیت مقدم بر نیروهای اصلاح طلب و انقلابی موتور محرک آن بودند. آنان خیلی قبل تر از انقلاب در عرصه اجتماع حضور داشتند. نقطه ضعف محافظه کاران اصولگرا در اداره کشور به پیدایی اصلاح طلبان منجر شد. در واقع اصلاح طلبان
از پهلوی چپ محافظه کاران سزارین شدند.
یعنی چه اصلاح طلبی از نقطه ضعف اصولگرایان بیرون آمد؟
اگر اندیشه محافظه کار سنتی توان پاسخگویی به پرسش ها و مطالبات جامعه انقلاب کرده را داشت که ظهور چپ خط امامی ضرورت نمی یافت. اصلاح طلبی ورژن مدرن تر همان اندیشه چپ خط امامی دهه ۶۰ است. چپ خط امامی در مقطعی چتر حمایت خود را به تمامی بخش های مورد غفلت واقع شده گسترش داد و از مشارکت تمامی شهروندان در عرصه سیاست حمایت کرد و تبدیل شد به اصلاح طلب. اصلاح طلبان کنونی نسبت خود با چپ تاریخی را تلاش برای اجتهاد در خط امام می دانند؛ نوعی اجتهاد مبتنی بر اصول. اصلاح طلبان هرگز هویت تاریخی خود را انکار نمی کنند. اصولگرایان فعلی هم همان محافظه کاران سنتی بازسازی شده اند. البته
باید افزود ساختار حکومت نسبت به دیگر حکومت های مشابه از مرتبه و ضریب همبستگی بالاتری برخوردار است.
خب همین راه مقبول افتادن اصلاحات را سخت می کند دیگر.
تاثیر دوگانه و متضادی دارد. این وضعیت از یک طرف راه اصلاح اجتماعی را طاقت فرسا می کند و از طرف دیگر اصلاح طلبی و رفرم را به عنوان راهکار، برجسته تر نمایان.
با « سختی» موافقم، اما با به چشم آمدن و برجسته شدن اصلاحات برای طرف مقابل نه.
این جا کره شمالی نیست. حکومت ایران هم سیستم بسته مطلقی نیست که نیازمند تعامل و تبادل با محیط خارجی نباشد؛ جامعه هم یکدست و یکپارچه نیست. فرهنگ ایرانی هم در عین وحدت، ساختی موزاییکی و متنوع دارد.
به هر حال عناصر تشکیل دهنده این مجموعه اجازه ایزوله شدن را نمی دهد. خیلی ها سعی کردند از جمهوری اسلامی، مفهومی ایدئولوژیک و خلافتی مراد کنند ولی به در بسته خوردند. تاسیس مجمع تشخیص مصلحت و تاکید رهبر فقید انقلاب مبنی بر واقعی بودن رای مردم و لزوم بازگشت همگان به قانون جلو پیشرفت خلافت گرایان را گرفت و همین می شود اصلاحات. سال های بعد هم بارها بر اثر رویدادهای سیاسی فضای کشور دچار قبض و بسط شده است. دوم خرداد ۷۶، انتخابات ۸۸ و اتفاق های متعاقب آن؛ به خصوص راهپیمایی سکوت ۲۵خرداد. جملگی نشان می دهد که سیستم سیاسی ایران قابل مقایسه با سیستم های بسته تمامیت خواه نیست.
اما بعد از همان راهپیمایی سکوت در ۲۵ خرداد ۱۳۸۸ دیدیم که خشونت بالا گرفت و…
بعد از راهپیمایی سکوت ۲۵ خرداد سال ۱۳۸۸ جبهه اصلاحات وحدت عملی خود را از کف داد و از درون دو پاره شد. میان اصلاح طلبان در نحوه و تداوم اعتراضات شکاف افتاد. بخش قابل توجهی از اصلاح طلبان معتقد بودند باید اعتراضات را کنترل کرد تا به همبستگی ملی و امنیت کشور لطمه نخورد. پاییز سال ۸۸ بود که مرحوم مهندس سحابی را دیدم. به شدت نگران وضعیت پیش آمده بود. می گفت می خواهد کاری در این زمینه بکند و بعدا هم دیدم نامه ای خطاب به ایرانیان خارج کشور نوشته و نگرانی خود را از رادیکال شدن فضا ابراز کرده است.
و نتیجه چه شد؟ معترضان می گویند طرف مقابل باعث خشن شدن اعتراض ها شد.
اصلاح طلبان همواره بر روش و منش مسالمت جویانه حکم کرده اند. روش اصلاح طلبانه مهم تر از اندیشه اصلاح طلبانه داشتن است. نمی شود با روش های غیردموکراتیک به دموکراسی دست یافت. چرخه تشدید خشونتی که پس از انتخابات پدید آمد معلول عوامل متعددی از جمله ضعف مدیریت دوستان ما بود. در سال ۸۸ لایه های تندرو اصلاح طلب در تله شعارهای رادیکال افتادند؛ نیروهای افراطی راست هم با بیانات تحریک آمیز بر آن افزودند.
به نظر می رسد همان طور که شما بعد از ۷۶ منتقد عملکردهای بیشتر اصلاح طلبان در دولت و مجلس بودید و در واقع خلاف جهت آب شنا می کردید الان هم منتقد جریان اصلاحاتی هستید که به گمان شما از ۸۸ به بعد سعی نکرد ابتکار عمل را دست بگیرد.
هر نیروی سیاسی باید نسبت به پیامد حوادث آمادگی داشته باشد. رادیکا ل شدن فضای سیاسی هیچ گاه به نفع ما نبوده است. جریان اصلاح طلبی در حوزه عمومی نباید اجازه دهد چهره رادیکال و فراواقع گرایی از او به نمایش گذاشته شود؛ یعنی نباید کاری کنند که هزینه سیاست ورزی به شدت افزایش یابد و بخش های میانی و حد وسط جامعه بهراسند.
اما شعار انتخاباتی میرحسین موسوی اجرای بدون تنازل قانون اساسی بود؛ شعاری که بارها در بیانیه های بعد از انتخاباتش هم بیان شد.
بله، قطعا همین طور است. هنوز هم قابل تصور نیست که آقایان موسوی و کروبی و خاتمی اندک زاویه ای با اندیشه های بنیان گذار جمهوری اسلامی پیدا کرده باشند و به نظرم الان هم حاضر نمی شوند سال های ابتدای انقلاب را نقد کنند؛ اما تصور برخی جوانان معترض در خیابان این نبود. آنان از ما می خواستند نسبت به گذشته ابراز ندامت کنیم. می دانید دیدگاه آقای مهندس موسوی از قدیم هم حقوق هسته ای ایران را معادل حقوق سرچشمه گرفته از ملی شدن نفت می دانست یا قضیه دادن یارانه نقدی به مردم که دولت فعلی مدال افتخار آن را به سینه می زند برای اولین بار در برنامه تبلیغاتی آقای کروبی عنوان شد. به
هرصورت هیچ یک از سران اصلاح طلب به شعار عبور از قانون اساسی تن ندادند و تبار و نسبت خود با اندیشه های امام و آرمان های انقلاب را انکار نکردند.
شما می گویید جریان اصلاح طلبی باید از همان ابتدا روشن می کرد پایبند به آرمان های بنیانگذار جمهوری اسلامی است؛ تبارش چیست و نسبش به کجا باز می گردد، اما مردمی که سال ۸۸ در خیابان بودند بیشتر « سبب» برایشان مهم بود.
میان سبب و نسب رابطه ارگانیک برقرار است. اتفاقاتی که بعد از ۸۸ رخ داد خارج از کنترل و اراده اصلاح طلبان بود. بازی خشونت باید با تدبیر دو طرف جمع می شد. حتما داستان سه گاو را شنیده اید. سه گاو در بیشه ای زندگی می کردند. شیر درنده ای با لطایف الحیل میانشان تفرقه انداخت و با سکوت و حمایت ضمنی هر یک، دیگری را درید. وقتی سراغ آخرین بازمانده رفت تا او را بدرد گاو بی پناه گفت من وقتی خورده شدم که گاو اولی خورده شد. اگر کسی بخواهد از آزادی و آزادیخواهی با خشونت پاسداری کند، نمی تواند خود را انسانی اصلاح طلب و آزادیخواه بخواند. سران جریان اصلاحات در سال ۸۸ نباید از تحولات
خیابانی عقب می افتادند.
می خواهید بگویید سران اصلاحات در خیابان در نسل سوم هضم شدند؟
شتاب تحولات آن قدر زیاد بود که سر از بدنه جدا ماند و بدن از رأس برید. در سال ۸۸ سران به جای رهبری سیاسی به رهروی اجتماعی و به جای ابتکار عمل به عکس العمل روی آوردند. این وضعیت هم ریشه در رفتار کسانی داشت که با فراهم کردن و حتی از بین بردن زمینه های قانونی حیات جریان سیاسی اصلاح طلب، آن را به سوی رادیکالیسم بی هدف سوق دادند.
اما این خاصیت جنبش های امروزی است؛ ابن وقت اند.
در سال ۸۸ همه چیز از جمله مفاهیم اصلاح طلبی دچار آشفتگی و لغزندگی شده بود. در جنبش های رمانتیک مردم فکر می کنند می توانند به سرعت و فوریت بهشت آرمانی خود را ایجاد کنند؛ باید از عدم رهبری سران اصلاحات در سال ۸۸ گله کرد.
گلایه از چه کسی؟ شما خودتان از کسانی هستید که باید نسبت به عملکردتان پاسخگو باشید، حالا بعد گلایه می کنید.
من هم به نوبه خودم باید پاسخگو باشم. ولی مسئولیت نیروی لنگری و تعادل بخش که می تواند جبهه اصلاح طلبان را مدیریت کند بیشتر است؛ مثلا همین وضعیت فعلی را بنگرید. برای برون رفت از بلاتکلیفی و سردرگمی انتخابات آینده سران اصلاحات باید فکری بکنند.
یعنی چه کسانی؟ نگرانی خاصی دارید که مدام در لفافه حرف می زنید.
نه. منظورم مجمع روحانیون مبارز است. غیبت مجمع روحانیون مبارز در فضای سیاسی کشور باعث شده سازوکار تصمیم گیری در جناح اصلاحات یعنی جناح ما دچار اختلال و محفل گرایی شود. آقای خاتمی همواره از این که محور و مرکز جناح اصلاح طلب باشد پرهیز داشته است. اما فکر می کنم در شرایط فعلی، خاتمی موقعیت منحصربه فردی دارد. آقای خاتمی هر کاستی ای که داشته باشد، نماد امید و سرمایه اجتماعی طبقه نوگرا و مدافع آزادی و دموکراسی خواه است.
شما موافقید اصلاح طلبان به قدرت بازگردند؟
قطعا! ولی نه به هر قیمتی یا با دستانی بالا به علامت تسلیم. اصلاح طلبان در حال حاضر امکان تشکل یابی و سازماندهی گسترده ندارند اما پرنفوذترین گفتمان سیاسی را دارند که قابلیت تاثیرگذاری بر قواعد تحمیلی دارا ست. اصلاح طلبان نباید انتخابات پیش رو را به بازی مرگ و زندگی تبدیل کنند؛ یعنی در شرایطی که از ابزار تبلیغاتی و پشتیبانی مالی و تشکیلاتی کافی برخوردار نیستند مشت خود را باز کنند و تمام هستی خود را روی دایره انتخابات بریزند تا در صورت شکست، تمامت جریان اصلاح طلبی را برای سال های سال به محاق بفرستند. آن ها باید محاسبه کنند که با چه شعار و چه روشی می توانند بدنه
اجتماعی خود را به مشارکت در انتخابات دعوت کنند و مهم تر این که چگونه می توانند اعتماد دوباره آن ها را جلب کنند؟ روشن است که در هر صورت در انتخابات ریاست جمهوری ۹۲ بدنه اجتماعی اصولگرایان به آن ها رای می دهند؛ چراکه آن ها تاکنون ادعای تقلب نداشته اند؛ اما ما باید برآورد داشته باشیم که آیا هواداران و بدنه اجتماعی اصلاح طلبان به ما رای می دهند یا از ما عبور می کنند؟ این در حالی است که وجه تمایز جریان ما به عنوان اصلاح طلب نسبت به جریان های محافظه کار و افراطی که خود را ولایتی می خوانند، طرح انتخابات به عنوان یک استراتژی و نه یک تاکتیک است. اصلاح طلبان راهبردی جز
انتخابات نمی شناسیم و نداریم.
پرسیدم موافقید اصلاح طلبان به قدرت بازگردند؟
بله! راهی جز بازگشت اصلاح طلبان به قدرت نمی بینم و وقتی می گویم اصلاح طلبان باید به قدرت بازگردند دقیقا منظورم به چنگ آوردن آن با استفاده از مکانیسم های انتخاباتی و صندوق های رای است.
چطور موافق بازگشت اصلاح طلبان به قدرت هستید؛ آن هم از نوعی که محورش مجمع روحانیون باشد؛ در حالی که نتیجه این بازگشت تکرار اصلاح طلبی سال ۷۶ است که شما مدام به آن انتقاد داشتید؟
مجمع روحانیون در حقیقت با اشاره و تایید حضرت امام تاسیس شد و در شرایط فعلی ریشه دارترین گروه دینی اصلاح طلب و میراث دار بخش نوگرا و عدالت محور آرای فقهی امام است. البته این مجموعه در برابر سیاست های اقتصادی دولت ها سکوت کرده ولی در عین حال در حوزه های فرهنگی و سیاسی و به خصوص قرائت متفاوت از انقلاب اسلامی و آرای امام جدی ترین رقیب روحانیت سنتی و محافظه کار تلقی می شود. مجمع روحانیون در شرایط فعلی اصلی ترین سرمایه اصلاح طلبان است و حیات سیاسی بسیاری اشخاص اصلاح طلب مدیون آن است. چرا مدافع آنان نباشم؟
چون شما جزو اولین اصلاح طلبانی بودید که پس از دوم خرداد ۱۳۷۶ از درون جبهه اصلاحات منتقد اصلاح طلبی دوم خردادی به جلوداری مجمع روحانیون شدید.
درباره تغییرات اصلاح طلبانه…
از تغییر نپرسیدم؛ تضاد را جواب بدهید.
هنوز که حرفم را کامل نکرده ام؛ معتقدم اصلاح طلبان باید به قدرت بازگردند. اما نحوه بازگشت اصلاح طلبان به قدرت بسیار مهم است. اهمیت این چگونگی بازگشت به ما دیکته می کند که اصلاحات را وارد بازی صفر و صد نکنیم. اگر شرایط انتخابات ریاست جمهوری ۹۲ به گونه ای باشد که موجب تخریب حیثیت اصلاح طلبانه مان شود نباید شرکت کنیم؛ به همین دلیل هم وقتی برخی از دوستان ما می گویند برای بازگشت به قدرت می توانیم از یک نامزد اصلاح طلب با دوز صفر یا نامزد نیابتی محافظه کار استفاده کنیم به آن ها گفتم این کار به تولید مثل از طریق « رحم اجاره ای» می ماند. اگر اصلاح طلبان بازی را به آمدن
یا نیامدن آقای خاتمی خلاصه کنند دچار مشکل می شویم.
خب مدل شما برای بازگشت اصلاح طلبان به قدرت چیست؛ اصلا مدلی دارید یا فقط مخالف نامزدی خاتمی هستید؟
اتفاقا آقای خاتمی برای نامزدی در انتخابات ایده آل است ولی شرایط فعلی چنان است که به تضعیف نقش او در جامعه می انجامد. ایده ام را قبل از عید نوروز با ایشان در میان گذاشتم.
شما هنوز خاتمی را می بینید؟
بله، البته گاهی.
از آن روی می پرسم که در شورای مشاوران ایشان نیستید.
خیر، اساسا من اهل حلقه نیستم، ولی ایشان خود ارباب حلقه هایند.
شما اصلا در حلقه نمی گنجید گویا؛ همیشه معترض، همیشه منتقد همیشه تک رو.
نه، حلقه ما حلقه حافظ است که گفت « با دوستان مروت با دشمنان مدارا» . انتقادات من از بابت خیرخواهی بوده است. فشاری که روی آقای خاتمی در آمدن یا نیامدن در انتخابات است.
خب!
موقعیت تراژیکی فراهم کرده است. از یک طرف انتظاری عمومی به بدنه اصلاح طلبان وجود دارد که آقای خاتمی وارد میدان شود؛ از آن طرف آقای خاتمی هم می داند اگر شرط ورودش تقلیل سطح مطالبات و شعارها به زیر توقع کنونی جامعه باشد موجب گلایه خواهد شد و اگر به عنوان مدافع وضع موجود و بازار گرمی انتخاباتی حضور یابد به ریزش هواداران اصلاح طلب منجر می شود.
آن وقت می گویند آقای احمدی نژاد اصلاح طلب تر از خاتمی است.
و خب اگر متناسب با خواست های سال ۸۸ به بعد طرفداران اصلاحات حرف بزند که تحملش از طرف حکومت بعید است.
بله! بخشی از گفتمانی که آقای خاتمی در انتخابات ۹۲ مطرح می کند در تعارض با وضعیت موجود خواهد بود که حاکمیت مدافع آن است. حاکمیت عقیده دارد وضع کشور بسیار خوب است، ایران در دنیا اعتبار دارد و این که بشار اسد هنوز سقوط نکرده به پشتوانه حمایت ماست؛ بنابراین آقای خاتمی برایش چه می ماند که آن را نقد کند و دلایل آمدنش را با آن توجیه کند. باید بیاید به گونه ای حرف بزند که حرف هایش از نظر حاکمیت تعارض تلقی نشود و آن گاه پایگاه اجتماعی اش از کف می رود؛ این تایید خواسته محافظه کاران است که سران اصلاحات توبه کنند؛ آقای خاتمی هنوز رای دادنش در انتخابات مجلس نهم در دماوند را
نتوانسته برای بدنه اصلاح طلبان توجیه کند؛ وای به روزی که ابتکارات سیاسی اش نزد دوستانش توبه قلمداد شود. این همان موقعیت تراژیکی است که می گویم.
و به نظرتان خاتمی ازاین موقعیت دشوار بیرون می آید یا مانند بازی های رایانه ای « می سوزد» و در همین مرحله می ماند.
خاتمی از این شرایط عبور خواهد کرد.
عُرضه و عرصه اش را دارد؟
او را دست کم نگیرید؛ خاتمی سیاوش اصلاحات است؛ توان این کار را دارد.
چرا؟ دارد یا پیدا کرده است؟ اگر داشته که انتقادهای روز افزون شما از او در اوج دوران دولت اصلاحات برای چه بود؟
شرایط از خاتمی شخصیتی قابل احترام همگان ساخته است. بیرون می آید چون موقعیتش منحصر به فرد است. آقای خاتمی الان قهرمان اصلاح طلبان است. در آینده روند امور دوگانه ای تاریخی فراهم می کند که او می تواند در آن دوگانه به خوبی نقش آفرینی کند.
و آن دوگانه چیست؟
دوگانه سنت گرایی و نوگرایی دینی. خاتمی و مجمع روحانیون مبارز به عنوان پشتیبان او در مقابل مجموعه ای از اصولگرایان روحانی که در سنت زدگی ایدئولوژیک عمل می کنند، مانند دار و دسته آقای مصباح. حضور موثر مجمع روحانیون مبارز به عنوان مدافع گفتمان اصلاح طلبی می تواند تا حدودی خلاء وجود احزاب و سازمان های سیاسی تاثیرگذار در جبهه اصلاحات را بپوشاند. حضور فعالانه مجمع باعث می شود جبهه پایداری و بخش تندرو جامعه روحانیت مبارز که درحقیقت بستر معنوی اصولگرایی افراطی را تامین می کند بی پرده وارد بازی شوند. این دوگانه به نظرم مهم ترین شکاف نظری و تئوریکی است که منشاء حرکت
سیاسی اصلاح طلبان خواهد شد و خاتمی در آن نقش برجسته ای خواهد داشت. آقای مصباح همان نظریه پرداز تندرویی است که در ابتدای برآمدن احمدی نژاد آشکارا اعلام عمومی کرد اطاعت از احمدی نژاد اطاعت از خداست و حالا باید در تضاد با آن به میدان وارد شود.
از نظر من اصلاح طلبی مجمع روحانیون بازخوانی و بازفهمی جناح چپ اسلامی یا چپ خط امامی دهه ۶۰ است که بدون هیچ شک و تردیدی تحت نفوذ آرای رهبر فقید انقلاب بود. بدیهی است داوری آن ها درباره میراثی که از امام خمینی به آنان رسیده دچار کمترین دگردیسی نشده است. در عین حال نسبت خود با رهبر فقید انقلاب اسلامی را تلاش برای اجتهاد در راه امام می دانند. با جدایی دین و سیاست مخالف اند گرچه مخالف اسلام حکومتی هستند، اما از حکومت اسلامی دفاع می کنند و مدافع مشارکت تمامی شهروندان در عرصه سیاست اند. هویت تاریخی خود را تحت هیچ شرایطی انکار نمی کنند و امکان ادغام آن ها در لیبرالیسم
ادعایی حکومت وجود ندارند. گفتمان نوگرای مجمع قرائت دموکراتیک تری از حکومت دینی پیش پای نسل جوان می گذارد.
با کدام پشتوانه تشکیلاتی نبرد در چنین دوگانه ای را پیشنهاد می کنید؟
البته اصلاح طلبان از به هم ریختگی سازمانی رنج می برند. در فصل انتخابات کاهش چتر امنیتی به آن ها فرصتی می دهد تا با هواداران رابطه برقرار کنند. نباید شرایط کشور را انقلابی کرد. می گویند هیچ انقلابی با خود دموکراسی نیاورده است؛ البته درجوامع توده وار، قدرت شخصی است و منطق خود را دارد. دموکراسی، امری که امروز مشروعیت بخش هر دولتی است، یک عمل سیاسی و جمعی است که مقدمات و مفروضاتش انتخابات آزاد، نهادهای مدنی، آزادی اندیشه، بیان و نوشتار، آزادی بعد از بیان، دولت پاسخگو و مسئول، توازن نیروها و مدیریت جمعی است. حتما انتظار ندارید بنشینیم تا سر فرصت این مفاهیم بیایند
سراغمان.
کاری هم در راستای برآورده کردن این مفاهیم نکردید؛ البته شاید چندان انتظاری هم نباشد! انتخابات محل استفاده از سازمان است و نه سازمان سازی؛ نعل وارونه می زنید.
درست است! اما به لطف انتخابات هم که شده فضا باز تر می شود. تحرکات اجتماعی زیادتر می شود و جنبش های موسمی مختلفی شکل می گیرد. نیروهای اجتماعی پایه که درحقیقت زندگی خود را درگیر نتایج انتخابات می بینند منتظر سازمان سازی نمی مانند؛ بلکه نگاه می کنند ببینند کدام نامزدها منافع آنان را نمایندگی می کند؛ در واقع باید از میان گروه ها و نیروهای اجتماعی که به مناسبت انتخابات دنبال نفوذ در حکومت اند یارگیری کرد.
پیش فرضتان این است چون گروه های اجتماعی دنبال نفوذ در حکومت اند پس می شود اصلاح طلبان از میان آنان یارگیری کنند تا نیمچه سازمانی دست و پا کنند. از کجا می دانید این گروه ها می خواهند این کار را بکنند؛ در حالی که وضعیت جامعه به گونه ای است که بعد از ۸۸ تلاشی برای نفوذ گروه های اجتماعی اصلاح طلب مثل زنان و… در حکومت دیده نمی شود؛ نه در مجلس نهم دیدیم و نه تا الان.
نه شما نماینده این مردم هستید و نه من.
این پاسخ چه ربطی به سوال من دارد.
نه نه! ربطش اینجاست. وقتی در انتخابات مجلس در اسفند ۹۰، گروه هایی از دوستان اصلاح طلب به یک وحدت عملی رسیدند که در انتخابات مجلس نامزد ندهند مردم رفتند سراغ دیگران. البته
من مخالف بودم…
البته این بیشتر به « روغن ریخته را نذر امامزاده کردن» شبیه است؛ چون حاکمیت در انتخابات مجلس نهم اجازه نمی داد اصلاح طلبان به آن معنا کنشی داشته باشند.
بالاخره مجلس نهم اولین انتخاباتی بود که پس از حوادث انتخابات ۸۸ برگزار می شد و بیش از ۶۰ درصد مردم در آن شرکت کردند. « آمدن یا نیامدن» کسی آن قدر مهم نیست که « چگونه آمدن یا چگونه نیامدنش» مهم است. منتقدان چپ و اصلاح طلب که تا این زمان چند بار از تمامی ارکان کشور پاکسازی شده اند هیچ گاه از ایشان شنیده نشده است که درباره اصلاح ناپذیری حکومت و انسداد سیاسی سخنی بر زبان آورند و به همین علت هیچ گاه به استراتژی تغییر حکومت یا انقلاب های رنگین تن نداده اند. اصلاح طلبان انتخابات گرا هستند و در مبارزات انتخابات ریاست جمهوری در سه دوره ۷۶،۸۴ و ۸۸ حضور موثر داشته
اند و در هر سه انتخابات به اعتراف موافق و مخالف منشاء پیدایش فرصت و ظرفیت های جدید شده اند. انتخابات سال ۹۲ هم هم زمان با انتخابات شوراهاست؛ یعنی اگر بگوییم انتخابات مجلس جنس متفاوتی دارد هم زمانی انتخابات ریاست جمهوری با انتخابات شوراها باعث حضور بیشتر پای صندوق رای می شود.
دولت احمدی نژاد جامعه را به شدت توده وار کرده و سیاست را به لایه های پایین دستی تسری و تعمیم داده است. بسیاری از شبکه ها، اتحادیه ها و نهادهای مدنی منهدم شده اند و احزاب سیاسی و گروه های فرهنگی و مطبوعات از فعالیت باز مانده اند. ولی جامعه به نوعی سیاسی تر شده است؛ سیاست توده وار و از جمله عواملی که جامعه مدنی خاتمی را در برابر جامعه توده وار مورد تشویق دولت احمدی نژاد به رکود و درماندگی کشاند استقلال عمل پولی و مالی دولت از نظارت و کنترل نهادهای مردمی و قانونی بود که از همان روز های نخست در دستور کار دولت احمدی نژاد قرار گرفت. این آزادی عمل نه تنها به انضباط و
شفافیت نینجامید که بیشتر موجب کدورت و فساد شد. انحلال سازمان برنامه و بودجه و استقلال عمل مالی و برنامه ای دولت به ساختار متمرکز قدرت سیاسی در دست شخص رییس جمهوری و دفتر ایشان انجامید. این سیستم وارونه نه تنها وابسته به طبقات اجتماعی نیست که خود طبقه ساز است و اقشار و لایه های توده وار حامی خود را می پروراند و گسترش می دهد. از این رو بخشی از درآمد که از فروش منابع و ذخایر ملی به دست آمده به نسبت میزان نزدیکی گروه ها و خودی تر بودن لایه های اجتماعی به دولت باز توزیع شد و طبیعتا سهم کمتری به غیرخودی ها و شهروندان درجه دو رسید.
در واقع هرچه ادعا می کنید اصلاحات ساخته، با یارانه و سفر استانی خاکستر شد.
خراب کردن پل های پشت سر به عبارتی کاهش مستمر هر نوع امکان بازگشت به وضعیت قبلی و کاهش مستمر پیش بینی پذیری سیستم دو پیامد هولناک توده وار شدن جامعه در سال های گذشته بوده است. در دولت آقای احمدی نژاد شاهد شیوع پوپولیسم دولتی در حد بالایی بودیم. پرداخت یارانه به صورت نقدی متاسفانه رفتار بخش های تهیدست جامعه را مشروط کرده است به گونه ای که در شعارهای انتخاباتی نامزدها اثری از کاهش یا حذف یارانه ها به چشم نمی خورد.
مردمی که با یک حساب بانکی الکترونیکی پول یارانه دریافت می کنند در شبکه ای گسترده وابسته به جیب دولت فعلی شده اند و حرف او را جدی تر از هر آرمان و مقصود دیگری می بینند. تیم دولت فعلی فرا تر از چارچوب مقررات در قامت یک حزب به تمام معنا فراگیر و یکه تاز عمل می کند و برای انتخابات نسخه می پیچد. بارها گفته ام حذف احزاب و نهادهای سیاسی از یک طرف و آشوب سازی و بحران آفرینی خود خواسته دولت او را به استثنایی ترین و در عین حال رها ترین دولت پس از انقلاب تبدیل کرده است. همین ویژگی است که به خودشیفتگی و استقلال عمل دولتمردان فعلی از قوانین و عرف حاکم منجر می شود. اگر بخواهم صورت
مسئله را ساده تر بیان کنم باید به چهار رکن اساسی که رفتار دولت را تعیین می کند اشاره کنم؛ کینه ای که اول وجود قرائت ایدئولوژیک جدای از حاکمیت مبنی بر دولت موعودگرا و واجد رسالت تاریخی؛ دوم مانور مالی و پولی ناشی از اقتصاد دولتی و رانت نفتی بدون الزام به پاسخگویی. سوم بسیج گری توده ای در غیاب جامعه مدنی و سازمان های خودگردان که من نام آن را لشکر ذخیره الکترونیکی گذاشته ام؛
چهارم استراتژی ضد سیستم یا افزایش آنتروپی سیستم است که به بی نظمی و آشوب در بوروکراسی لخت و دیوانسالاری فرسوده می انجامد و توده ها را به صورت کاذب به این نتیجه می رساند که گویا همه چیز سهل الوصول شده است. فقدان نظم حقوقی سیستماتیک و تاویل ناپذیر و ناتوانی دستگاه های نظارتی در الزام دولت به شفافیت و رعایت حدود و ثغور قانونی از دولت فعلی دولتی سرکش و جسور ساخته است. حالا دولت پایش را توی یک کفش کرده که دقیقا همین جا که ایستاده است وسط کره زمین است و فراتر از آن ادعا می کند که خودش نماینده مطلق خدا و تفسیر کننده دین اوست. طبیعی است چنین دولتی منافع ملی را مال خود می
کند. رفتار انتخاباتی دولت را هم باید در همین مختصات ارزیابی کرد. البته بخش مهمی از این وضعیت متوجه محافظه کارانی است که اصلاحات ستیزی را دستور کار خود کردند.
خب آن ها در حال حاضر از این منتفع اند.
اصولگرایان خود در حال حاضر دچار مشکل شده اند. چون احمدی نژاد یک فرقه دینی خلق کرده است؛ تفکری دینی منهای روحانیت و منهای آن چیزی که اصولگرایان به آن اعتقاد داشتند. او به اندیشه هزاره گرایی اعتقاد داشت است؛ حضور او نتیجه کینه ای است که محافظه کاران سنتی از اصلاحات به دل راه داده بودند ؛ این امر آن ها را دچار بیماری راستیگماتیسم کرد.
و می گویید اصلاح طلبان این توده های بی سازمان را سازماندهی کنند و به مسیری ببرند که مقدمات دولت اصلاحات به وجود بیاید و شرایط تغییر فراهم شود.
این یک نقشه راه با برد بلند است. می گویم اصلاح طلبان باید از کمترین فرصت ها و کوچک ترین روزنه ها در فضای انتخاباتی برای آگاهی بخشی استفاده کنند. مدل های با برد کوتاه هم در بسیاری مواقع کارسازند. مدل دوگانه چپ و راست در سال های پس از انقلاب دایما به شکل های مختلف میان نیروهای هوادار انقلاب اسلامی بازتولید شد. شکاف ناشی از قرائت متضاد از جایگاه و نقش مردم در حکومت و شکاف دولت – ملت اصلی ترین و پایدار ترین محل منازعه بوده. نحوه خوانش اصول قانون اساسی- مخصوصا آن جایی که به مشروعیت نظام برمی گشت- حق و تکلیف ملت و دولت در برابر هم، تزیینی بودن یا اصالت رای مردم، دین
حکومتی یا حکومت دینی، استقلال نهاد انتخابات راهبردهای اقتصادی، روابط خارجی و نحوه حل بحران ها، همواره محل و منشاء گفت وگو ها شده است؛ ولی سطح دعوا کاملا کنترل می شد تا سیستم دچار آنتروپی فزاینده و از هم گسیختگی نشود. یادتان نرود مجموعه حاکمیت تحت هیچ شرایطی به آلترناتیو غیرخودی اجازه وزن کشی و زورآزمایی و یارگیری نمی دهد.
مدل کوتاه مدت چیست؟
دفاع از منافع واقعی توده ها. مدل کوتاه مدت این است که اصلاح طلبان گذشته خود را فراموش نکنند. واقعا یادشان بیاید که شعار های چپ دفاع از همین توده ها بود. عدالت توزیعی دستورکار چپ در اول انقلاب بود؛ چرا باید آن را فراموش کرد تا د
ارسال نظر